فیلمنامه ای که بر باد رفت...

سال گذشته به آهستگی را در جشنواره فجر دیدم. این یادداشت کوتاه بر فیلم به آهستگی را کسانی بیشتر در می یابند که این فیلم را در جشنواره دیده باشند. درباره این جمله به ظاهر نابخردانه در پایان خواهم نوشت.

انگیزه نگارش این چند خط، خود فیلم نیست که به نظر من راه به رویکردی جدی نمی دهد. سخنان کارگردان و فیلمنامه نویس درباره فیلم ، مرا بر این داشت تا شگفتی خود را از طنز ماجرا برایتان بازگو کنم. نویسنده فیلمنامه پرویز شهبازی است .او در سخنانش فیلمنامه خود را درباره عشق افلاطونی و با پس زمینه های فلسفی ژرف می دانست. داستان این فیلم را در این اندک نمی توان بازگفت و شما را به دیدن فیلم فرا می خوانم.فیلم بسیار خوب شروع می شود و بسیار روان پیش می رود ولی تیغ سانسور پدری ازآن در می آورد که کارگردان به هر انگیزه که خود بهتر می داند حتی حاضر به بازگویی این ماجرا نیست و در سخنان خود فقط اشاره ای گذرا    می کند. داستان گنگ و سمبل کاری شده تمام می شود و انگار چند دقیقه آخر را به زور چسبانده اند به ... حالا بشنوید کارگردان یعنی مازیار میری درباره فیلم چه می گوید.او شخصیت اول فیلم با بازی فروتن را ادامه داستان او در فیلم زیر پوست شهر به کارگردانی رخشان بنی اعتماد می داند.!!!!! این جمله آن قدر بی ربط و سبکسرانه است است که تمام درونمایه های به سختی رشته شده فلسفی فیلم را بر باد می دهد. فیلم شعار زده و فرصت طلبانه و  غرق در لایه های قشری اجتماعی همچون زیر پوست شهر چه ارتباطی با مضمون درخشان فیلمنامه شهبازی می تواند داشته باشد .حضور جهانگیر کوثری همسر بنی اعتماد به عنوان تهیه کننده به آهستگی تا چه حد در این افاضه و اضافه گویی نقش دارد.شک نکنید این ارتباط غیر فرانسوی ایرانی وجود دارد.سیروس الوند در فیلم رقت برانگیزش برگ برنده که بازی ضعیف باران کوثری فرزند مشترک بنی اعتماد و کوثری و تهیه کنندگی کوثری را بر گرده داشت به طرز شیر فهم کننده ای پوستر فیلم بنی اعتماد را در پس زمینه نمای متوسط دخترش ثانیه هایی طولانی نشان   می دهد که حق مطلب ادا شود...

شهبازی می گوید اگر من این فیلم را می ساختم جور دیگری می ساختم ولی حالا که دوستم مازیار میری آنرا ساخته چندان هم بد نیست هرچند نگاهش نگاه من نیست. می دانم بسیاری از شما که پیگیر جدی سینما هستید فیلم زیبای نفس عمیق ساخته پرویز شهبازی را دیده اید .      شخصا بسیار افسوس می خورم که مضمون بکر و بسیار زیبای این فیلم در دستان کارگردان نابود شده و ای کاش خود شهبازی آنرا به تصویر می کشید.وقتی برداشت یک نفر از طرحی فلسفی معمایی برداشتی از جنس شعارزدگی اجتماعی باشد که در فیلم نمودی هم ندارد ناخودآگاه فیلم را به همین ناهمگونی می کشد که امروز به آن دچار است.نسخه امروز را  ندیده ام از نسخه جشنواره سخن می گویم.واکنش تماشاگران بعد از پایان فیلم ،شگفتی بسیار از این همه سمبل کاری بود و کنف شدن از رودستی چنین بزرگ خوردن...فیلم اول مازیار میری به دلایلی توقیف شد آیا این موجب شده او به هر قیمتی بخواهد سر و ته این فیلم دوم را هم بیاورد. شاید اینطور باشد. با همه آزردگی خاطری که نسبت به این قلع و قمع دارم تماشای این فیلم را به همه تماشاگران جدی سینما پیشنهاد می کنم.تا چند دقیقه پایانی فیلم، آنرا اثری کم نقص دیدم و برخی سکانسهایش نشان از کارگردانی آگاه به تکنیک دارد و برخی دقایق بسیار نفس گیر و درخشان است. بازی فروتن هم بر خلاف بیشتر کارهای اخیرش قابل تحمل و شاید بشود گفت خوب است ،شاهرخ فروتنیان مثل همیشه حرف ندارد  .

کلام پایانی: در جشنواره جایی از دیالوگ مامور لباس شخصی که خود را پلیس معرفی می کند سانسور شده بود یعنی صدایش را تا حد صفر پایین آورده بودند و نما قطع زمختی هم داشت در آن صحنه مامور به زن صاحبخانه محمود( فروتن) که می گوید او حاضر است همه چیزش را بدهد که زنش را پیدا کند می گوید من حاضرم فلان قدر پول بدهم که زنم نباشد!!! و بعد به محمود اصرار می کند که باز هم برای پیدا کردن زنش به پزشک قانونی سر بزند. در انتهای فیلم او که اینبار لباس سیاه پوشیده و ریشش انبوه تر شده از افراد محل سراغ محمود را می گیرد. پیدا کنید پرتقال فروش را. به نظر من کلید فیلم و سانسور شو حرفهای بی ربط کار گردان همه در دستان همین آقای پلیس است می گویید نه.فیلم را ببینید و اگر دیده اید نظر خود را بگویید تا دست کم من چیزی از این فیلم اجتماعی عمیق بفهمم.

پی نوشت: اگر کارگردان آن حرفها را نزده بود من با صدای بلند اعلام میکردم یکی از زیباترین فیلمهای سینمای ایران را سانسور کرده اند ولی به صدتا فیلم سانسور نشده مزخرف می ارزد ولی با حرفهای او با شجاعت می گویم یکی از بهترین فیلمنامه های سینمای ایران را درب و داغان کردند.

                                        دکتر رضا کاظمی خرداد 85 لاهیجان